Birkaç Şey Bilen Adam

Finans devleri Kuantum Finansal Üstünlük Peşinde.

Şifreleme sistemlerinin kâbusu olan Shor Algoritması 1994’te yazıldığında, onu çalıştıracak güçte bir kuantum bilgisayar henüz yoktu. (Halen de yok) Bugün MIT ve JPMorgan iş birliğiyle geliştirilen yeni “Opsiyon Fiyatlama Algoritması” da tam olarak aynı durumda: Yazılım var, ancak henüz onu çalıştıracak donanım yok. Ancak yazılımı kasalarına koydular.

Uzun yıllar opsiyon fiyatlamış biri olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Kuantum çağına herkes hazır olmak zorunda. Merak edenler için makale linki aşağıda.

(Fizikçi olmamama rağmen, yaklaşık 20 yıl önce bilimsel makaleler okumaya başlamamın nedeni de işte tam olarak böyle bir makaleydi.)

arxiv.org/pdf/2602.03725

1 day ago | [YT] | 83

Birkaç Şey Bilen Adam

Sosyal medya algoritmalarının (X’deki “For You” gibi) bizi nasıl etkilediği ölçüldü.
Ne düşündüğümüzü değiştirdikleri artık bilimsel bir makaleyle gösterilmiş durumda.

2023’te Amerika'da yapılan büyük bir deneyde (katılımcı sayısı: 4.965 kişi), X’in algoritmik akışının (“For You”) insanların politik görüşlerini ölçülebilir biçimde değiştirebildiği ortaya kondu. Algoritma, kullanıcıları daha fazla içerikle etkileşime sokarken, onları belirli siyasi eğilimi takip etmeye de yönlendirebiliyor. Bu durumda da sizin ne göreceğinizi belirleyerek sizi etkilemeyi başarıyor. Yani bazen bir algoritma, kim olduğumuzu değil ama ne düşündüğümüzü sessizce yeniden şekillendirebiliyor.

Elinizde böyle bir güç varken; istediğiniz yere sınırsız internet verebilme yeteneğinin de anlamı değişiyor.
Meraklıları için makale linki aşağıda
www.nature.com/articles/s41586-026-10098-2

1 day ago | [YT] | 59

Birkaç Şey Bilen Adam

Fizikçi olarak yetiştirilen Yapay Zekalar İş Başında

ChatGPT gibi yapay zekalar bugüne kadar sadece kelimelerle eğitilirken, artık doğrudan fizik yasalarıyla eğitilen yeni bir model dönemi başladı. Cambridge Üniversitesi ve Polymathic AI araştırmacıları tarafından geliştirilen Walrus ve AION-1 gibi modeller, evrenin temel kurallarını öğrendiği için bir alandaki bilgisini tamamen farklı bir alana aktarabiliyor. Örneğin; patlayan yıldızlardan (süpernovalar) elde edilen verilerle eğitilen bir yapay zeka, bugün Wi-Fi sinyallerinin yayılımını veya bakterilerin nasıl hareket ettiğini çözebiliyor. Bu modeller, her yeni araştırma için sıfırdan sistem kurma zorunluluğunu ortadan kaldırarak bilimsel keşifleri inanılmaz bir hıza ulaştırıyor. 

Nereye varacağız gerçekten merak ediyorum?

techxplore.com/news/2026-01-foundation-ai-physics-…

1 day ago | [YT] | 285

Birkaç Şey Bilen Adam

Labaratuvarda Zamanı Geri Sarmaya Çalıştırlar. Sonuç?????

Bilim insanları, kuantum dünyasında zamanın neden hep ileri aktığını araştırdı.
Çok parçacıklı bir sistemi geri sarmaya çalıştılar.

Sonuç şaşırtıcıydı:
En küçük hata bile hızla büyüdü ve sistem tamamen kaosa sürüklendi.

Yani kuantum seviyesinde bilgi öyle hızlı karışıyor ki,
zamanı geri çevirmek neredeyse imkânsız hale geliyor.

Belki de zamanın tek yönde akmasının nedeni,
evrenin içindeki bu görünmez kuantum kaostur.

MAKALE:
journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/cg3f-rggs?ut…

#kuantum #zaman #bilim #fizik #kuantumfiziği #evren #bilimteknoloji #popülerbilim #science #quantum

2 days ago | [YT] | 206

Birkaç Şey Bilen Adam

Kuantum Silahlanmada Neler Oluyor? 
Kuantum konusunda uzmanlaşmış 250'den fazla bilim insanı araştırmalarının askeri amaçlarla kullanılmasına karşı ortak bir manifesto yayımladı.
Açılış İmzacılarının büyük çoğunluğunun Avrupa’daki üniversitelerden gelmesi ise dikkat çekici. (İmza süreci devam ediyor)
Bu bilim insanları, kuantum teknolojilerinin hızla jeopolitik rekabetin parçası haline geldiğini söylüyor. Atom bombasının geliştirilmesi sürecindeki tarihsel deneyimi hatırlatıyor ve benzer bir yol ayrımına girildiğini vurguluyorlar.
Peki ne oluyor da, özellikle Avrupa’daki araştırmacılar böyle bir çağrı yapma ihtiyacı hissediyor? Açıkçası bu konuda bizim gibi sıradan bilim meraklılarının bir şey bilmesi ne yazık ki imkansız. Manifesto linki aşağıda
arxiv.org/pdf/2601.14282

3 days ago (edited) | [YT] | 204

Birkaç Şey Bilen Adam

Kozmoloji Tarihinin En Büyük Krizi Şubat 2026'da Geldi.
Evrenden Yaşlı Galaksiler Bulundu

Video Yayındadır
https://youtu.be/wkiI4ctBso4

James Webb Teleskobu, evrenin henüz 800 milyon yaşında olduğu dönemde, orada olması fiziksel olarak imkansız görünen "yaşlı" galaksiler keşfederek Big Bang teorisini sarsıyor. Yapılan son analizlerde JADES-1050323 galaksisinin, evrenin o dönemki yaşından daha genç olma ihtimali milyonda birden az (4.7-sigma) olarak hesaplandı. Bu, galaksinin teorik olarak "evrenden daha yaşlı" olduğu iddiasının istatistiksel olarak neredeyse kesinleşmesi demek. Eğer bu bulgular doğrulanırsa, sarsılmaz dediğimiz Standart Kozmolojik Model (Lambda-CDM) ve evrenin başlangıcını sil baştan yazmamız gerekecek. Bir evlat, annesinden daha yaşlı görünüyor; kozmoloji dünyasında taşlar yerinden oynuyor!

Yazarın Verdiği Mülakattan Aynen Aktarıyorum:
“En uç örnek, kırmızıya kayması 6.9 olan JADES-1050323 galaksisi için görülüyor. Hesaplamalarıma göre bu galaksinin yaşı, evrenin o zamanki yaşı olan 800 milyon yıldan daha genç olamayacak kadar uyumsuz çıkıyor ve bu sonuç 4.7 sigma düzeyinde bir güvene karşılık geliyor. Yani bunun yalnızca istatistiksel bir dalgalanma sonucu ortaya çıkma olasılığı yaklaşık milyonda bir.”

The most extreme case is for the galaxy JADES-1050323 with redshift 6.9, which has, according to my calculation, an age incompatible to be younger than the age of the universe (800 Myr) within 4.7-sigma (that is, a probability that this happens by chance as statistical fluctuation of one in one million).
Makale Linki:
academic.oup.com/mnras/article/546/2/stag089/84262…
Mülakat Linki:
phys.org/news/2026-02-galaxies-young-universe.html

4 days ago (edited) | [YT] | 427

Birkaç Şey Bilen Adam

Dünya en uzak hangi mesafeden fark edilebilir?
SETI’den bilim insanları, bizim teknoloji seviyemizdeki bir uygarlığın bizi en uzak hangi mesafeden fark edebileceğini hesapladı. Buna göre, eğer başka bir uygarlık varsa, radyo sinyallerimizi tespit ederek bizi fark edebileceği en uzak mesafe yaklaşık 12.000 ışık yılı. Yani bir uygarlığın Samanyolu Galaksisi içinde bulunması bile bizi fark etmesi için yeterli olmuyor. Hele ki endüstriyel izler gibi daha zayıf sinyallerin tespit edilebilmesi için, bu uygarlığın 6 ışık yılı gibi kozmik ölçekte neredeyse komşumuz sayılabilecek bir mesafede olması gerekiyor.

Aslında evrenin devasa boyutlarını ve bu fark edilme eşiklerini düşündüğümüzde, neden henüz başka bir uygarlıkla karşılaşmadığımız da daha anlaşılır hale geliyor.
arxiv.org/pdf/2502.02614

4 days ago | [YT] | 164

Birkaç Şey Bilen Adam

Kuantum Bilgisayar Kutu Açılışı.
Hali hazırda meraklıları için satılan "Kuantum Bilgisayarın" nasıl göründüğünü anlattığımız eski bir videomuz. Meraklısı izleyicilerimize gelsin. (Algoritma bu videoyu önermediği için biz önerelim dedik. ) Video linki aşağıda.
https://youtu.be/WvQ3SI2LxyU

4 days ago | [YT] | 73

Birkaç Şey Bilen Adam

Mars Kolonileri Nasıl Yönetilecek?
Mars’ın insan egemenliğine girmesinden sonra neler yaşanabileceğini anlatan makale, meraklıları için oldukça ilginç. İddiaya göre, farklı ülkeler veya şirketler iş birliği yapmadığı sürece Mars’ta hayatta kalmak mümkün olmayacak. İnsanlığın yeni gezegendeki siyasi hikâyesi gerçekten ilginç olacağa benziyor. İnsanların iş birliği yapması ne kadar mümkün?

arxiv.org/pdf/2602.08853

4 days ago | [YT] | 69

Birkaç Şey Bilen Adam

"Çoklu Evrenler Arası Mesajlaşma Mümkün" İddiası.
Kuantum fiziğinde çok tartışılan "Everett Çoklu Dünyalar Yorumu" (Multiverse) üzerine akıl yakan bir iddia ortaya atıldı. Oxford Üniversitesi'nden Maria Violaris tarafından kaleme alınan çalışma, multiverse dalları arasında iletişimin standart kuantum teorisi kuralları dahilinde mümkün olduğunu kanıtlamaya çalışıyor.
Bu arada, biz makaleyi programımıza almamıza rağmen henüz videosunu yapadan, Sabine Hossenfelder Hoca yapmış. Makaleyi çok da dövmemiş üstelik. Meraklıları için makale linki aşağıda. Yetişirsek biz de yakın zamanda yayınlayacağız.
arxiv.org/pdf/2601.08102

6 days ago (edited) | [YT] | 264