📚Book Talk With Raman

On the "Books Talk With Raman" channel, you’ll find short and powerful summaries of the best motivational and bestselling books — available in Hindi and Punjabi languages.

This channel is perfect for those who want to understand the core ideas of great books in less time and apply them to achieve success, motivation, and personal growth.

Here, we simplify self-help, motivational, business, and life-improvement books in an easy and relatable way.
You’ll also get daily current updates and knowledge-boosting short videos that help you learn something new every day. 🌱

---

🔹 Our Special Playlists:

✅ Inspirational Book Summaries (Hindi & Punjabi)
✅ Bestselling Self-Help Books
✅ Business and Success Books
✅ Mind Power and Positive Habits
✅ Daily Current Updates and Knowledge Shorts

---

✨ If you want to grow in knowledge, mindset, and success,
subscribe to the channel and turn on notifications for new videos! 🚀

View channel on YouTube

Switch Invidious Instance

Videos

Shorts

Playlists

Posts

📚Book Talk With Raman

ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ: ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ ਮੋੜ ’ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ (class struggle), ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮਿਹਨਤ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ (Post-Modernism) ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਛਾਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਹਾ। ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਮਨੋਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਸ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ—ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਦਰ ਦੇ ਕੇ ਪੂੰਜੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਿਹਨਤ, ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਮੁਕਤੀਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਦੋ ਅਟੁੱਟ ਪੱਖ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ (Neo-Liberalism) ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲਈ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਨੇ “ਵੱਡੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ” (Grand Narratives) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲਈ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੋਰੇ, ਮਰਦ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਣ ਗਈ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ “ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਤ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵ ਕਿ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਮੰਨਤਾ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਮੌਤ” ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਕ ਲੰਬੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ “ਮੈਟਾਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਦਾ ਅੰਤ” ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਿਰ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਹ ਸੋਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਮਿਹਨਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਛੱਡ ਦਈਏ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਗਲਤ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਅਨਿਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਨੈਤਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਨਹੀਂ ਬਚਦੀ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧਵਰਗ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਔਰਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਹਾਸੀਏ ’ਤੇ ਧੱਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲਈ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਖੜੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਸਤਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਿਹਨਤ, ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਸਜਾਵਟ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

3 weeks ago | [YT] | 1

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

4B ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ |
4B ਅੰਦੋਲਨ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ 2017-18 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ |
4B ਦਾ ਮਤਲਬ —
❌ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ
❌ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ
❌ ਡੇਟਿੰਗ ਨਹੀਂ
❌ ਸੈਕਸ ਨਹੀਂ
ਆਖਰ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ|
ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਬਾਹਰੋਂ ਬਹੁਤ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ| ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਪਬਲਿਕ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁੱਟ -ਕੁੱਟ ਕਿ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ|
ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ 4B ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
4ਬੰ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ |ਉਹ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਟੋਕ ਤੋਂ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ|
ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ,
ਸਗੋਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਿਸਟਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਰੋਧ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ 4B ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦੋਲਨ ਨਹੀਂ,
ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ
ਹਨ| ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਡਾਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
NCRB 2023 ਮੁਤਾਬਕ: ▪️
ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 4,48,211 ਜੁਰਮ ਦਰਜ
▪️ ਕਰਾਈਮ ਰੇਟ: 66.2 ਪ੍ਰਤੀ ਲੱਖ ਮਹਿਲਾ ਅਬਾਦੀ
▪️ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ: – ਪਤੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੁਲਮ (498A): 1,33,676
– ਅਗਵਾ/ਕਿਡਨੈਪਿੰਗ: 88,605
– ਇੱਜ਼ਤ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਹਮਲਾ: 83,891
ਅਸਲ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਰ, ਬਦਨਾਮੀ ਤੇ ਸਿਸਟਮ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕੇਸ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ —

ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 112/181 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਵਨ-ਸਟਾਪ ਸੈਂਟਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੋਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹਨ |
ਸਵਾਲ ਸਿੱਧਾ ਹੈ:
ਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਸਮਾਜ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ,
ਤਾਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਕੀ ਗਲਤ ਹੈ?
ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਨਾ ਪਰ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਬੱਲ |

4 weeks ago | [YT] | 1

View 1 reply

📚Book Talk With Raman

ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਰੂਮਿੰਗ ਗੈਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਗੰਭੀਰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਮਾਮਲਾ

ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ |14 ਸਾਲ ਦੀ ਇਕ ਸਿੱਖ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਬਰੂਮਿੰਗ ਗੈਂਗ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ |ਉਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤੀ ਵਧਾਈ ਗਈ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ | ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦਾ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ|
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਫਲੈਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ
ਗਏ | ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਓਥੇ 200 ਬੰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ |ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ |
ਗਰੂਮਿੰਗ ਗੈਂਗ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਗਰੂਮਿੰਗ ਗੈਂਗ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਇੱਕ ਖਾਸ ਧਰਮ ਜਿਵੇੰ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਕਮਿਊਨਟੀ ਦੀਆਂ 11-16 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਜੋ ਕਿ ਛੇਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਮਹਿੰਗੇ ਗਿਫਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਲਈ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਬਦਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲੜਕੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਫੋਟੋ ਲੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ |ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਸਮਾਜ,ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਣ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।।
ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਬੱਲ |

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਚਮੁੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ — ਕੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦ (capitalism) ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ (colonialism) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦ (socialism) ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਪੜਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਉਠਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਤਾ-ਸੰਬੰਧ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਏ — ਓਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਵਜ੍ਹੀਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ (historical materialism) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪੜਾਅਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ — ਪਹਿਲਾਂ ਜਮੀਦਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (feudalism), ਫਿਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ। ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੇਹੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਮੀਦਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਢਹਿ ਗਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵੀ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ — ਧਨ-ਅਸਮਾਨਤਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਰੀਆਵਰਨ, ਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗਾਂ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।

ਬਾਹਰੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ — ਉਹ ਆਰਥਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਕਰਜ਼ੇ ਤੇ ਫੌਜੀ ਦਖ਼ਲ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੁਰੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਲਿਜਾਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੰਗੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ "ਲੋਕਤੰਤਰ" ਜਾਂ "ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰਾਂ" ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਇਹ ਦਖ਼ਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਲੇਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਦੁਰੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਾਦੁਰੋ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ “ਮੈਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ” ਕਹਿਣਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ਮ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ — ਕੀ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ, ਜਾਇਜ਼ ਸੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਦਾ ਦੁਰੁਪਯੋਗ — ਸਭ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਰਿਸਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ — ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਵਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ।ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ "ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਪਾਲਿਟਿਕਸ" (identity politics), ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸਦੀ ਸਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ — ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਤਹਿਤ, ਪਰ ਮੂਲ ਆਰਥਕ ਹਕ਼ੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜੇ ਬਿਨਾਂ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਏ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੂਸ ਹੋਵੇ, ਚੀਨ ਜਾਂ ਕਿਊਬਾ — ਓਹੀ ਕਈ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਕਤ ਵਿਵਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ — ਇੱਕ ਰਾਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਲਕੀ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਆਪਣੀ ਸਥਿਰਤਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਾਂ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ “ਸਾਮਰਾਜੀ ਕਾਲ” ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੈ — ਇੱਕ ਐਸਾ ਸੰਕਟ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੋਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ — ਸਮਾਜਵਾਦ — ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ?

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਪਮਾਲ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ Boring ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਦਰਸ਼ਕ ਅਗਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਉੱਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਵੇਂ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਬਨਣ। ਹੁਣ ਡਰਾਮੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ |ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਨੇਹੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਆਢ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਰਾਮਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪਤੀ ’ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਝੂਠਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਕੱਲੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਥਾਣਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹਾਰ ’ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ। ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਨ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਲਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਲਿਕਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਡਰਾਮਾ “ਪਮਾਲ ” ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਰਦ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਨੀ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫਲ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ Best Writer ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
“ਪਮਾਲ ” ਡਰਾਮਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਰਮਨਦੀਪ ਬੱਲ

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਵਾਦ–ਵਿਵਾਦ ਸਦੀਓਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਇਹ ਤਰਕ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਗਿਆਨ “ਕਿਵੇਂ” ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਿਉਂ” ਦਾ ਨਹੀਂ। ਵਿਗਿਆਨ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਘਟਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭੂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਲਓ। ਵਿਗਿਆਨ ਪਲੇਟ ਟੈਕਟੋਨਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਇੱਕ–ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਲੇਟਾਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ? ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਕੁਦਰਤ ਐਸੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।”
ਇਹੀ ਸੀਮਾ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੁਤਵਾਕਰਸ਼ਣ (gravity) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਗੁਰੁਤਵਾਕਰਸ਼ਣ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਬੇਜਾਨ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਥੋਂ ਆਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ (constants) ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਵੀ ਬਦਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਾ ਤਾਰੇ ਬਣਦੇ, ਨਾ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਮਾਪ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਇੰਨੇ ਸੁਚੱਜੇ ਕਿਉਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ “ਇਹ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ” ਕੋਈ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ।
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ “ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਨ” (First Cause) ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੜੀ ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਅਸਤੀਤਵ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਅਸਤੀਤਵ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਰੱਬ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਸਤੀਤਵ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਰੱਬ ਦੀ ਲੋੜ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰੱਬ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ ਹੈ।

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲੇ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਲਈ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਨਾਮ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ -Games of thrown
Part-3
ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੈਨੇਰਿਸ ਟਾਰਗੇਰੀਅਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਸਕ ਜੋ ਕਦੇ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੈਨੇਰਿਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ “ਵਾਜਬ ਹੱਕ” ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਕਿ ਗੱਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰਾਸਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਉਸ ਪੱਖ ‘ਤੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਖ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ “ਡ੍ਰੈਗਨ” ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਂ—ਜੋ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਅਕਾਲੀ ਸੰਗਠਨਕ ਢਾਂਚਾ—ਕਮੇਟੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਕੈਡਰ—ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਸਹੀ ਵੇਲੇ ਭੜਕਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਣੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਪੰਥਕ ਪਹਿਚਾਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ‘ਵਫ਼ਾਦਾਰ’ ਕਾਰਕੁਨ ਉਹ ਡ੍ਰੈਗਨ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵੀ। ਪਰ Game of Thrones ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੈਨੇਰਿਸ ਦੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਕਿੰਗਜ਼ ਲੈਂਡਿੰਗ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਕਿਸੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ—ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ “ਮੇਰਾ ਹੱਕ” ਦੀ ਸੋਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਿਆਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਲਿਆਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਕਰਜ਼ੇ, ਨਸ਼ਿਆਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਲਾਇਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਂ ਸੋਚ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਦਰਸ਼ੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ Game of Thrones ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਾਜਸੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਹਰ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਅਸਲ ਅਕਾਲੀ ਵਾਰਸ” ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ, ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ, ਕੋਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ। ਪਰ ਨਿੱਜੀ ਟਕਰਾਵਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਕੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੈ। ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਥਾਂ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਮੌਜੂਦਾ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧੜੇ ਭਾਵੇਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ Game of Thrones ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਘਰਾਣੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਤਿਹਾਸ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ:
ਕੀ ਡ੍ਰੈਗਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣਗੇ, ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ?
ਵੱਖਵਾਦੀ/ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਛਾਣ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿਆਸਤ (identity politics) ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਾਈਲਡਲਿੰਗਜ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੋਬਿਲਾਈਜ਼ (mobilize) ਹੋਈ। Game of Thrones ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਾਈਲਡਲਿੰਗਜ਼ ਕੋਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਮੂਹ ਸਨ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਣਸੁਣਿਆ, ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਹਿਚਾਨ, ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ-ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਛਾਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਿਆਸਤ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਅਕਸਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨਿਆਂ, ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਣਸੁਣੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ—ਗੁੱਸਾ, ਪੀੜਾ, ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ—ਮੁੱਖ ਮੋਬਿਲਾਈਜ਼ਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਠੋਸ ਨੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਪਹਿਚਾਨ ਦੇ ਨਾਅਰੇ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮੋਬਿਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਵਾਈਲਡਲਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ, ਬਿਊਰੋਕ੍ਰੇਸੀ, ਆਰਥਿਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਇਹ “ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ” ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਹਲਚਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੜੇ, ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਅਸਲੀ ਵਾਰਸ” ਜਾਂ “ਅਸਲੀ ਆਵਾਜ਼” ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਈਲਡਲਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ Game of Thrones ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਬਿਨਾਂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਛਾਣ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿਆਸਤ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਛਾਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਿਆਸਤ “ਗਲਤ” ਹੈ ਜਾਂ “ਸਹੀ”। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਦੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਦੂਰ—ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਤਾਕਤ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਅਸਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇਗੀ। ਵਾਈਲਡਲਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਆਏ—ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਮਪੰਥੀ ਸਿਆਸਤ Brotherhood Without Banners ਵਰਗੀ ਹੈ—ਸਿਧਾਂਤਕ, ਕੁਝ ਗਰਾਸਰੂਟਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਪਰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤੀ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਆਵਰਨੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜਕੜ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਚੋਣ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਗਮੈਟਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਇਸਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪੰਥਕ ਧਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਮਪੰਥੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਪਾ ਰਹੀ। ਗੈਂਗਸਟਰ ਵੈਸਟਰੋਸ ਦੇ ‘ਦ ਸ਼ੈਡੋ ਅਸੈਸਿਨਜ਼’ (The Shadow Assassins) ਵਾਲੇ ਕਾਤਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਡਰ, ਧਮਕੀ ਅਤੇ ਗਠਜੋੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਿਆਸਤ, ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਕਾਬੂ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ, ਪਰ ਧਿਰਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਲਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਟਿਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਦੇ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ—ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ, ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ—ਵਾਈਟ ਵਾਕਰਜ਼ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਦਰਿਆ, ਡਿੱਗਦੀ ਖੇਤੀ, ਵਧਦਾ ਕਰਜ਼ਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਤਣਾਅ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਹੈ, ਨਾ ਪਛਾਣ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵੈਸਟਰੋਸ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ—ਦੁਹਰਾਏ ਹੋਏ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ, ਖਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਧਿਰਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਅਤੇ ‘ਦ ਸ਼ੈਡੋ ਅਸੈਸਿਨਜ਼’ ਵਾਲੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਗੱਦੀ ਕੌਣ ਲਵੇਗਾ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਬਚੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੂਰ ਬੈਠੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਜੋ ਡੋਰਾਂ ਖਿੱਚਣ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਾਸਤ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, ਨਾ ਟੁੱਟੀਆਂ ਪਛਾਣੀ ਲੜਾਈਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਬੇਕਾਬੂ ਗੈਂਗਸਟਰ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਉਹ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਸਿਰਫ਼ ਨਤੀਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ -Games of thrown
ਅੱਜ part-2
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਉਭਾਰ ਕਿੰਗ ਜੋਫ਼ਰੀ ਵਰਗਾ ਇਸ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੰਬੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜਾਂ ਸੂਬਾਈ ਸਿਆਸੀ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲਹਿਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਪਰ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਕਸਰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤਜਰਬੇ ‘ਤੇ। ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਵਾਈ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਕਦਮ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਐਲਾਨ, ਤੁਰੰਤ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਬਿਆਨ—ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਠੋਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗਾ ਰਾਜ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਸ਼ਾ, ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਠਹਿਰਾਅ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨੇਤਾ ਅਕਸਰ ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੀਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੋਸ਼ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਰਸੇਈ ਲੈਨਿਸਟਰ ਵਰਗੀ ਇਸ ਲਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਖੇਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਾਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਰੈਟਿਵ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਲੜੀ ਜਾਵੇ। ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਨਾ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਕਾਰੀ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਸੇਈ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਜੰਗ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਫੈਸਲੇ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਈ ਵਾਰ ਸਵਤੰਤਰ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਚਿਹਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਖੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। Game of Thrones ਵਿੱਚ ਜੋਫ਼ਰੀ ਅਤੇ ਸਰਸੇਈ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਲਾਕੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਰਾਜ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇ ਤੁਰੰਤ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਣ, ਪਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਕਤ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋਸ਼ ਗਲਤ ਹੈ ਜਾਂ ਰਣਨੀਤੀ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇਸੀ ਸੰਤੁਲਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Game of Thrones ਵਿੱਚ ਨੇਡ ਸਟਾਰਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਊਸ ਸਟਾਰਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਲਤ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੇ ਬਿਖਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਟਾਰਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੇ ਘਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਹੀ ਹੈ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਸਰਕਾਰੀ ਤਜਰਬਾ, ਬਿਊਰੋਕ੍ਰੇਸੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ, ਖੇਤੀ, ਉਦਯੋਗ, ਸਿੱਖਿਆ—ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸਦੀ “ਸੰਸਥਾਗਤ ਯਾਦ” ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੌਰ ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ—ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ, ਲੰਬਾ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਾਟ|ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਦਾਗ ਛੱਡ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਾਕਾਮੀ ਸੀ—ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। 1993 ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਹਾਲਾਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਥਿਰ ਹੋਏ, ਤਦ ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਭਰੋਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੋਝ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਰ ਅਗਲੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਨਵੇਂ ਨੇਤਾ ਆਏ, ਨਵੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਪਰ 1984–93 ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਕਸਰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ (defensive) ਸਿਆਸਤ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਤੀਤ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਪਰੋਂ, ਅੱਜ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਆਪਸੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਹੰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਤਮਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਏਜੰਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ “ਉਡੀਕ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ”—ਦੂਜੇ ਡਿੱਗਣਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉੱਠਾਂਗੇ—ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਾਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਸੰਗਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਨੈਤਿਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Game of Thrones ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਸਟਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਕਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੋਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੌਜ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿੰਗਜ਼ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚੇ—ਲੈਨਿਸਟਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਹੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜਾਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੂਰੀ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਆਧਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਓਥੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੰਸਾਧਨ, ਫੰਡਿੰਗ, ਨੀਤੀਕ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰੋਖੀ ਸਿਆਸਤ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਰੈਟਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮੋੜਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ-ਰਾਜ ਸੰਬੰਧ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ “ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਲੈਨਿਸਟਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਸਦੀ ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਅੱਜ ਚੋਣ ਹਾਰ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ, ਮੀਡੀਆ ਨੈਰੈਟਿਵ, ਧਾਰਮਿਕ-ਸਮਾਜਕ ਸੰਗਠਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਲੰਬੀ ਖੇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਵੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਜੰਡੇ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਲੈਨਿਸਟਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ “ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੂਬਾਈ ਪਾਰਟੀ” ਸਮਝਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਰ ਡੂੰਘੀ ਤਾਕਤ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਢਾਂਚਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Part-3 ਅਗਲੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies

📚Book Talk With Raman

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ: ਗੇਮ ਆਫ ਥ੍ਰੋਨਜ਼
ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ Game of Thrones ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਲੂਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਸਟਿਰੋਸ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਈ ਧਿਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤਾ ਲਈ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਅਕਸਰ ਵਿਰਾਸਤ, ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਕਿਸੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ Game of Thrones ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। Game of Thrones ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਇਰਨ ਥ੍ਰੋਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਅੰਦਰੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸਟਿਰੋਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਘਰਾਣੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਵਾਈਟ ਵਾਕਰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਰ ਕੀਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਖ਼ਤਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ, ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ—ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਆਸਤ ਲਈ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। Game of Thrones ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਜਦੋਂ ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, Game of Thrones ਨਾਲ ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ। ਅਸਲੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕ਼ਤ ‘ਤੇ ਅਸਲੀ ਖ਼ਤਰੇ ਪਛਾਣ ਕੇ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ‘ਚ, ਜਿੱਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਹਾਰ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Part-1
ਬਾਕੀ part -2 ਵਿੱਚ

1 month ago | [YT] | 0

View 0 replies